Bilim Etiği Nedir?

Bilimde etik nedir

 0
Bilim Etiği Nedir?
Bilim Etiği Nedir?

Bilim etiği nedir?

Bilim etiğinden bahsetmeden önce bilim ve etik kavramlarını açıklayalım. Bilim, en küçük atomaltı parçacıklardan en büyük galaksi kümelerine kadar, fiziksel ve doğal dünyanın yapısını ve davranışlarını gözlem ve deney yoluyla, sistematik bir şekilde inceleyen, entelektüel ve pratik bir faaliyet olarak tanımlanabilir. Etik ise insanların kurduğu bireysel ve toplumsal ilişkilerin temelini oluşturan değerleri, normları, kuralları doğru-yanlış ya da iyi-kötü gibi ahlaksal açıdan araştıran bir felsefe dalıdır. Kısaca meslek ahlakı da diyebiliriz. Her meslekte ve işte etik kurallarına uymamız gerektiği gibi bilimsel çalışmalarda, araştırmalarda da etik kurallarına uymamız gerekir. Bilim dünyasındaki etik kavramı ve sorunları “Bilim Etiği” bağlamında toplanabilir. Bilim etiği kavramının önemli bir kısmını araştırmalarda dürüstlük ilkeleri oluşturuyor.

 GÜVENİLİRLİK

   Bu ilkelerin ilki güvenilirlik. Araştırmalarda kullanılan tasarımların, tekniklerin ve analizlerin değişik yöntemlerle doğruluklarının sınanması gerekir. Topluma veya bilim dünyasına açıklanacak bilgilerin güvenilir olması çok önemlidir çünkü bunların üzerine başka araştırmalar yapılacaktır. Araştırma sonuçlarının her yerde çalışılabilir ve tekrar kullanılabilir olması gerekir.

DÜRÜSTLÜK

   İkinci ilke dürüstlük. Araştırmanın gelişiminde ve iletişiminde dürüstlük en başta olması gereken prensip olmakla beraber en fazla ihlalini gördüğümüz nokta diyebiliriz. Genellikle basında da en fazla ilgi gören bilim etiği konuları dürüstlük ihlal edilir, özellikle bilinen bir isim işin içerisindeyse. Maalesef dürüst olmayan davranışlara gittikçe daha çok rastlanıyor ama bunları yakalama ve ifşa etme çabaları da benzer bir şekilde artıyor. Birçok ahlâkî konuda olduğu gibi bilimde de dürüstlükten sapmanın nedeni bilgisizlik olabilir.

SAYGI

   Bir diğer ilke ise çalışanlar, toplum, kültürel miras ve çevre arasındaki saygıyı korumak. Bu konuda pek çok değişik sorun ortaya çıkabilir. Günümüzde en çok rastlanan ve haberi en çok yapılan sorunlardan birisi akademik yöneticilerin astlarına karşı tutumları. Ciddi anlamda bir bilim etiği sorunu olarak görülen bu tutumlar zorbalık olarak da nitelendirilebilir. Peki bu akademik zorbalık önlenebilir mi? Dünyada çok sayıda akademisyenin bu nedenle yöneticilik görevlerine son verildiği, proje desteklerinin iptal edildiği yönünde haberler görüyoruz. Bunlara ek olarak karşı cinsten olan astlara karşı hoş olmayan yaklaşımlar nedeniyle özellikle ABD’de pek çok akademisyen işten uzaklaştırılıyor. Gün geçtikçe böylesi haberlerin ve mesleki zorbalıkların son bulmasını ve etik çerçevesinde saygılı bireyler ile bilimsel çalışmaların sürdürülmesini temenni ediyoruz.

HESAP VEREBİLİRLİK

   Bilim etiğinin son ilkesi ise hesap verebilirliktir. Bu kavram ülkemize yakın zamanlarda girmiş olup henüz üzerinde çok fazla durulma imkanı olmadığını düşünüyorum. Birkaç örnek vermek gerekirse, üniversitelerimizin çoğunda araştırma nedeniyle çok pahalı cihazların alındığını ama bunların büyük bir kısmının değişik nedenlerle kullanılmadığı bilinir. Bu alımları yapan araştırmacıların sorgulanması ve ödeneklerin şeffaf olarak harcanması son derece önemli ve gereklidir. Başka bir örneğe bilimsel makalelerdeki etik ihlallerinin soruşturmalarında rastlayabiliyoruz. Araştırmanın yöneticisi olan kişi, kabahati çalışmayı yapan öğrencilerine ve astlarına yıkabiliyor. Hesap verebilme ilkesi araştırmada ismi bulunan herkesin sorumluluğudur, sadece deneyi yapan kişi ile sınırlanamaz. Her araştırmada rol alan herkes sorumluluğunu üzerine almalıdır. Bilim etiği konusu kısaca bu şekildedir. Tüm çalışmaların etik kuralları çerçevesinde yürütülmesini temenni ediyorum.

Senin Tepkin Nedir?

like

dislike

love

funny

angry

sad

wow